 |
 |
|||||||||||
| Sabar Nedir? Sabar, Senegal’in ulusal enstrümanı olup Senegal’in yerli insanları olan Wolof’lar tarafından ilk olarak kullanılmaya başlanmıştır. Efsaneye göre uzun zaman önce bir Wolof köyünün halkı, savaşçıların yanında gidip onlar için dua etmesi, savaşçılara moral vermesi ve dönünce de savaşta ölenleri, hayatta kalanları ve iyi savaşanları köye duyurması için bir kişiye ihtiyaç duyulduğuna karar vermiş. Belli bir süre sonra bu kişinin bir de enstrümanı olmasına karar verilmiş ve bu şekilde Sabar, enstrüman olarak ortaya çıkmış. Günümüzde sabar, geleneksel Senegal müziğinin ve Afro-pop müziğin vazgeçilmez enstrümanlarından biri olmuştur. Sabar, 3 çeşit ağaçtan meydana gelmektedir; baobab, neem ve sump. Sabar’ın gövdesi baobab denilen ağaca şekil verilmesi ile oluşturulmaktadır. Bu ağaç türünün kullanılmasının sebebi, baobab ağacının dinleyen insanların ruhlarına canlılık verdiğine inanılmasıdır. Ağaç gövdesine, yapılan sabarın tipine göre kadeh veya yumurta şekli verilir ve bir ucu veya her iki ucu da açılır. Açık olan uca keçi derisi gerilir. Eğer açık olan uç küçükse deri olarak kertenkele derisi kullanılabilir. Bu deri kullanılan ipler yardımıyla gerilerek, sabarda açılmış olan deliklere monte edilen neem ağacından yapılmış çivilere tutturulur. Bu ağaç çiviler, genelde 7 tane olur ve 7 sayısının klasik bir Sabar grubunu oluşturan 7 sabarı temsil ettiğine inanılır. Sabarın yapım prosesi, sabarı çalmak için kullanılan galan ismi verilen çubuğun sump ağacından yapımı ile sona erer. Sump ağacının çeşitli bağırsak hastalıklarına iyi geldiğine inanılmaktadır. Genelde bu yapım prosesi her çeşit sabar için benzer özellik göstermektedir. Sabar Çeşitleri ve Sabar Tekniği Son yıllarda çeşitliliği artmakla beraber 5 çeşit sabar bulunmaktadır.
· Nder: Sabar grubunu yöneten sabar çeşididir. Tabanı açık ve kadeh şekillidir. Diğer sabarlara göre daha uzun ve sesi diğerlerine göre daha tiz ve yüksektir. (Bknz: Nder Resim) · Mbung Mbung: Ana ritmin çalındığı sabardır. Tabanı açık ve kadeh şekillidir. Nder’e göre daha kısa olup çeşitli tekniklerle değişik sesler alınabilmektedir. (Bknz: Mbung mbung resim) · Talmbat: Bas sesin alındığı sabardır. Tabanı kapalı ve yumurta şekillidir. Ritimlerin bas altyapısı oluşturan sabar çeşididir. (Bknz. Talmbat resim) · Lamb: Bas sesin alındığı başka bir sabar çeşididir. Tabanı kapalı ve yumurta şekillidir. Talmbat’a çok benzemekle birlikte daha geniş bir gövdeye ve daha kısa iplere sahiptir. Her iki sabardan da tek tip ses alınabilmektedir. (Bknz. Lamb resim) · Khine: Diğer sabarlara göre çok daha kısa ve geniş bir sabar çeşididir. Tabanı açık ve yumurta şekillidir. Günümüzde çok yaygın kullanılmamaktadır. (Bknz. Khine resim) Bütün sabarlar galan adı verilen sopalar ile çalınmaktadır. Grubu yöneten kişinin çaldığı Nder dışındaki tüm sabarlar oturarak çalınmaktadır. Altı kapalı olan sabar türleri yere yerleştirilir, diğerleri ise ağaç çivileri yardımı ile diz üstüne oturtulur. Sopa sağ el ile tutulur. Sopanın ve sol elin çeşitli vuruşları ile geniş yelpazede ses alınabilir. Sabar’ın Kullanıldığı Yerler Sabar genel olarak 3 farklı durumda çalınmaktadır. Her duruma göre değişik ritimler ve bu ritimlerle uyumlu danslar bulunmaktadır. Sabar çalınan ilk yer, konserler ve kültürel etkinliklerdir. İkinci olarak, yaygın bir şekilde düğün, vaftiz, sünnet ve bekaret seromonilerinde kullanılmaktadır. Özellikle bu ikinci kategorideki durumlarda her zaman sabar ve dansa rastlanır. Üçüncü olarak, özellikle erkekler arasında yaygın olan Lamb denilen güreş müsabakalarında ve Simba adı verilen aslan dansında çalınmaktadır. Sabar grupları, izleyicilerden ayrı bir sahnede değil, tam tersine seyircilerle aynı seviyedeki bir yerde çalarlar. Grubun liderine Griot denir ve sabar olarak nder’i çalar. Çeşitli sabarlar, farklı ritimlerle mbung mbungların çaldıkları ana ritime eşlik eder. Mbung mbunglar çalınan druma göre “bak” adı verilen geçişler ile hem o günle ilgili mesaj verirler hem de yapılan dansı yönlendirirler. Sabar çoğunlukla erkekler tarafından çalınmaktadır. Genel olarak bayanların çalmasına karşı bir önyargı olmasıyla birlikte, son yıllarda bu tabunun yavaş yavaş yıkıldığı görülmektedir. Küçüklükten itibaren babasının gözetiminde teneke kutular ile çalmaya başlayan erkek çocuk, ergenliğini kazandığında usta bir sabar sanatçısı olma yolunda önemli mesafe katetmiş olur. Baba sadece gözetler, çocuk kendi gelişimini dinleyerek, izleyerek, taklit ederek ve çalarak sağlar. Günümüzde sabar geleneksel Senegal müziğin yanı sıra yaygın olarak popüler müzikte de kullanılmaktadır. |
|||||||||||
Okay Temiz Ritim Atölyesinde Sabar Okay Temiz Ritim Atölyesinde sabar, yardımcı ritim enstrümanı olarak kullanılmaktadır. Mevcut olan 5 çeşit sabar, Senegal kökenli ritimlere eşlik etmek amacıyla öğretilip çaldırılmaktadır. Zaman zaman workshop için gelen Senegalli konuk sanatçılar, ana ritim enstrümanı olarak sabar kullanmaktadırlar. |
| Derleyen: A. Emre Bozkurt |
